Μυκόριζες, ένας πολύτιμος σύμμαχος

Οι μυκόριζες είναι μύκητες που συμβιούν με τα φυτά. Διακρίνονται σε εκτοτροφικές (που περιβάλλουν εξωτερικά τις ρίζες, vesicular) και σε ενδοτροφικές (που αναπτύσσουν το μυκέλιο τους και ανάμεσα στα κύτταρα τους φλοιώδους παρεγχύματος, arbuscular). Οι μυκόριζες τρέφονται με υδατάνθρακες που τους προμηθεύει ο ξενιστής.

Το πλούσιο μυκέλιό τους που καλύπτει τα ριζικά τριχίδια βοηθά το φυτό στην πρόσληψη του νερού και των θρεπτικών, ιδιαίτερα του φωσφόρου, αφού ουσιαστικά αυξάνει την επιφάνεια της ρίζας που βρίσκεται σε επαφή με το έδαφος.Θεωρείται ότι η πρόσληψη Zn και Cu καθώς και η αζωτοδέσμευση αυξάνει, όταν η ρίζα του φυτού είναι προσβεβλημένη από μυκόριζες.

Εχουν μεγάλη σημασία για φυτά με σαρκώδεις ρίζες και λίγα ριζικά τριχίδια, όπως  η άμπελος.

 Εκτεταμένες καλλιέργειες όπως καφές, κακάο κλπ στηρίζονται για τη θρέψη τους στις μυκόριζες.

Άλλα οφέλη που προκύπτουν από την συμβίωση φυτών και μυκοριζών είναι η αντοχή των πρώτων σε ασθένειες της ρίζας.

Συνήθως οι μυκόριζες αυθόρμητα συμβιούν με τις ρίζες των αμπελώνων. Όμως, η έντονη λίπανση, το όργωμα και η χρήση εντομοκτόνων μειώνουν την ποικιλία και την αποτελεσματικότητα των μυκοριζών.*

Έρευνες που διεξήχθησαν σε συνθήκες χαμηλού αφομοιώσιμου φωσφόρου, έδειξαν σημαντικά αυξημένη ανάπτυξη σε πρέμνα που εμβολιάστηκαν με μυκόριζες σε σχέση με μη εμβολιασμένα.

Πιο συγκεκριμένα, σε έδαφος που πριν είχε απολυμανθεί με καπνισμό (βρωμιούχο μεθύλιο), τα εμβολιασμένα πρέμνα αναπτύχθηκαν καλύτερα και έδωσαν 66% παραπάνω παραγωγή, σε σχέση με τα μη εμβολιασμένα.

Σε άλλο πείραμα αγρού, όλα τα πρέμνα προσβλήθηκαν από μυκόριζες μετά από διάστημα 15 μηνών, ασχέτως αν είχαν εμβολιαστεί με μυκόριζα. Βέβαια, η ολική ανάπτυξη των εμβολιασμένων πρέμνων ήταν 13 % αυξημένη σε σχέση με τα μη εμβολιασμένα μετά από 19 μήνες.**

B. & Π. Σωτηρίου








* Amelia Camprubí , Victoria Estaún , Amaia Nogales , Francesc García   Figueres , Marta Pitet ,   Cinta Calvet

** Robert G. Linderman and  E. Anne Davis  and J. A. Menge,  D. J. Raski,  L. A. Lider,  E. L. V. Johnson and  N. O. Jones

Αζωτούχες ενώσεις του σταφυλιού

Το σταφύλι είναι πλούσιο σε αζωτούχες ενώσεις. Η περιεκτικότητα ποικίλει από 100 έως 1100 mg/L και διαφέρει σύμφωνα με τις τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν στην καλλιέργεια του αμπελώνα .

Το άζωτο βρίσκεται σε 2 μορφές :

• Ανόργανο Άζωτο
• Οργανικό Άζωτο

 Οι ζύμες για να πολλαπλασιαστούν χρειάζονται άζωτο και συγκεκριμένα στην μορφή της Αμμωνίας που είναι μέρος του ανόργανου αζώτου και είναι η μόνη αφομοιώσιμη μορφή από τις ζύμες, κατά την αλκοολική ζύμωση. Η μορφή αυτή καλύπτει περίπου το 8% του ολικού αζώτου.

Η περιεκτικότητα του μούστου, όπως είπαμε και παραπάνω, διαφέρει σύμφωνα με την ποικιλία αλλά και σύμφωνα με την ωριμότητα του σταφυλιού.  Στην περίπτωση της υπερωριμότητας των σταφυλιών η μορφή  αυτή  (ΝΗ⁴⁺) εξελίσσεται και γίνεται μη αφομοιώσιμη.

Η περιεκτικότητα αλλάζει, επίσης, όταν τα σταφύλια είναι χτυπημένα από το μύκητα του Βοτρύτη (Botrytis cinerea), ο οποίος θα καταναλώσει ένα μεγάλο μέρος του αζώτου. Επιπλέον, στην περίπτωση της συγκαλλιέργειας, το άζωτο θα καταναλωθεί από τα άλλα φυτά που είναι σπαρμένα ανάμεσα στις γραμμές των αμπελιών οπότε θα υπάρξει μείωση και ίσως έλλειψη αζώτου.

Για να είμαστε σίγουροι για την ποσότητα του αζώτου, μπορούμε να κάνουμε ένα τεστ στο εργαστήριο και να μετρήσουμε την περιεκτικότητα του μέσα στο μούστο. Εάν δούμε, λοιπόν, ότι η περιεκτικότητα είναι μικρότερη των 150 mg/L πρέπει να συμπληρώσουμε άζωτο ειδάλλως υπάρχει κίνδυνος να σταματήσει η αλκοολική ζύμωση.

Για να συμπληρώσουμε άζωτο, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε διάφορα σκευάσματα που υπάρχουν στο εμπόριο τα οποία περιέχουν κυρίως φωσφορικό διαμμώνιο  (δόση max : 300g/T).

Συνιστάται η προσθήκη αυτή να γίνεται την δεύτερη ημέρα της ζύμωσης μαζί με έναν καλό αερισμό του μούστου.  

Β. & Π. Σωτηρίου

Η συγκαλλιέργεια της αμπέλου

Η συγκαλλιέργεια της αμπέλου αποτελείται από την διατήρηση μίας φυσικής στρώσης χόρτων, αυτοφυών ή εγκατεστημένων από τον αμπελουργό, ανάμεσα στις γραμμές των αμπελιών. 

Η στρώση αυτή μπορεί να είναι μόνιμη ή προσωρινή, σε όλες τις γραμμές του αμπελιού ή όχι.

Αποτελέσματα της συγκαλλιέργειας :

• Ρύθμιση της δομής του χώματος…

Με την παρουσία ενός ριζικού συστήματος στους πρώτους ορίζοντες του χώματος (ορίζοντας Ο-Α, δηλαδή 0-10 εκατοστά) δημιουργείται ένα οικοσύστημα ιδανικό για την ανάπτυξη της χλωρίδας και της πανίδας του χώματος.  Έτσι λοιπόν υπάρχει μεγαλύτερη ευκολία στην χουμοποίηση και την παροχή οργανικών ουσιών μέσα σε αυτό.

Επίσης, δεδομένης της καλύτερης δομής στο χώμα λόγο της παρουσίας των ριζών, το φαινόμενο της διάβρωσης του εδάφους μειώνεται σε μεγάλο βαθμό.

• Ρύθμιση της ζωηρότητας και της απόδοσης του αμπελιού…

Η μόνιμη συγκαλλιέργεια στο αμπέλι προκαλεί μία μείωση της ζωηρότητας της αμπέλου, πράγμα που μεταφράζεται σε μία σημαντική μείωση του βάρους των κορμών κατά το κλάδεμα.

Αυτή η μείωση του βάρους, είναι συνέπεια μίας νωρίτερης διακοπής της βλαστικής ανάπτυξης.

Αυτό που επίσης μειώνεται τα πρώτα χρόνια είναι η απόδοση του αμπελιού σε βάρος σταφύλιών. Το φαινόμενο όμως θα αλλάξει μετά από τα 4-5 πρώτα χρόνια της συγκαλλιέργειας, όπου το αμπέλι θα έρθει σχεδόν στα κανονικά του επίπεδα, εάν έχει την δυνατότητα να δημιουργήσει τις ρίζες του βαθιά στο χώμα. 

• Συγκαλλιέργεια και ποιότητα των σταφυλιών…

Δεδομένου ότι η ζωηρότητα της αμπέλου μειώνεται, το μικροκλίμα στην περιοχή των σταφυλιών βελτιώνεται. Οπότε, υπάρχει μία σημαντική μείωση των ασθενειών και κυρίως του Βοτρύτη.

Επίσης, η αύξηση των αναλυτικών χαρακτηριστικών αλλά και της ποιότητας του μούστου είναι αναμενόμενη, δεδομένης της μείωσης της απόδοσης. Συγκεκριμένα, παρατηρείται αύξηση των σακχάρων και μείωση των οξέων. Για τα κόκκινα πιο ειδικά, παρατηρείται αύξηση των πολυφαινολών.

• Σημαντική μείωση του αζώτου στο μούστο…

Σε ένα αμπελοτεμάχιο καλλιεργημένο με συγκαλλιέργεια, η μείωση της περιεκτικότητας των σταφυλιών σε άζωτο είναι δεδομένη. Αυτή η μείωση μπορεί να φτάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα.

Στο σημείο αυτό πρέπει να δώσουμε μεγάλη σημασία διότι η έλλειψη αζώτου μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα ειδικά στα λευκά σταφύλια, όπως μια διακοπή της ζύμωσης.

Αυτό λοιπόν είναι ένα  αρνητικό χαρακτηριστικό της συγκαλλιέργειας.

* Οι τιμές των αποτελεσμάτων έχουν παρθεί από πειράματα που διεξήχθησαν από το Γαλλικό Ινστιτούτο αμπέλου και οίνου. ( http://www.vignevin-sudouest.com/publications/compte-rendus-recherche/compte-rendu.php?id=126 )

Β. & Π. Σωτηρίου

Αποφύλλωση της Αμπέλου

Η αποφύλλωση αποτελείται από την ολική ή μερική απαλοιφή των φύλλων στην παραγωγική ζώνη της αμπέλου ώστε τα σταφύλια να βγουν στον ήλιο.

·          Αποτελέσματα της αποφύλλωσης

Ø  Ενάντια στις ασθένειες…

Η περίοδος εισαγωγής του μύκητα του Βοτρύτη είναι από την στιγμή της άνθησης έως και τον πλήρη σχηματισμό των ραγών (κλείσιμο του σταφυλιού). Απαλείφοντας, λοιπόν, τα φύλλα στην παραγωγική ζώνη της αμπέλου, στα στάδια αυτά, αυξάνεται ο αερισμός των σταφυλιών οπότε μειώνονται τα χτυπήματα του Βοτρύτη.

  Επίσης, δεδομένου ότι η ανάπτυξη του ωιδίου δεν αντέχει στις υψηλές θερμοκρασίες και την ηλιοφάνεια, μετά από μια αποφύλλωση, θα έχουμε μείωση των προσβολών αλλά και θεραπευτικές επιδράσεις στα ήδη χτυπημένα από ωίδιο σταφύλια.

Ø  Ποιότητα του μούστου…

Όταν το σταφύλι βγαίνει στον ήλιο, η φλούδα της ράγας για να αντέξει τις υψηλές θερμοκρασίες μεγαλώνει (παχαίνει) και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της περιεκτικότητάς του σε πολυφαινόλες, δηλαδή σε ανθοκυάνες  και τανίνες (δείτε εδώ).

Τα δύο πιο σημαντικά οξέα του σταφυλιού είναι το τρυγικό και το μηλικό οξύ (δείτε εδώ). Ύστερα από μια αποφύλλωση, η περιεκτικότητα του μούστου στα οξέα αυτά θα μειωθεί. Το μηλικό οξύ, είναι γνωστό ότι από τους 25^ο C  και πάνω «καίγεται» άρα θα μειωθεί και η περιεκτικότητα.

Ø  Αρωματικός χαρακτήρας του κρασιού…

Σύμφωνα με το Γαλλικό Ινστιτούτο Αμπέλου και Οίνου, η βασική σύσταση για το άρωμα πράσινης πιπεριάς είναι  η IBMP. Η σύσταση αυτή είναι πολύ ευαίσθητη στις υψηλές θερμοκρασίες αλλά και στην ηλιοφάνεια. Είναι αναμενόμενη λοιπόν η μείωση του αρώματος αυτού και η αύξηση των αρωμάτων φρούτων.

Όσον αφορά το χρώμα, σε ένα κρασί φρέσκο, άμεσης κατανάλωσης, το χρώμα του κρασιού που προέρχεται από αμπέλι που έχει αποφυλλωθεί κατά την Άνθηση ή την Ωρίμανση είναι πιο έντονο και το κρασί είναι πιο πλούσιο σε τανίνες άρα είναι πιο δομημένο από αυτό που δεν έχει αποφυλλωθεί.

 Για ένα κρασί παλαίωσης, το κρασί που προέρχεται από αμπέλι που έχει αποφυλλωθεί στο στάδιο της Ωρίμανσης, δεν έχει σημαντικές διαφορές από αυτό που δεν έχει αποφυλλωθεί. Από την άλλη, αυτό που έχει αποφυλλωθεί στο στάδιο της άνθησης ή της γένεσης, είναι πιο δομημένο όσον αφορά τις τανίνες και το χρώμα.

Ø   Κίνδυνοι της αποφύλλωσης

Το πιο σημαντικό ρίσκο της αποφύλλωσης είναι ότι, μπορεί από τις υψηλές θερμοκρασίες, εάν δεν έχει εφαρμοστεί την σωστή στιγμή, να καούν κάποιες ράγες ή μέχρι και κάποια σημαντικά μέρη του σταφυλιού. Αυτό εξαρτάται από το κλίμα μιας περιοχής αλλά και από το πότε θα γίνει η αποφύλλωση. Γενικά γνωρίζουμε ότι όσο πιο νωρίς γίνει, τόσο μειώνεται το ρίσκο. Οπότε ΠΡΟΣΟΧΗ στις αργές αποφυλλώσεις.

Για τον παραπάνω λόγο, καλό θα είναι να αποφύγουμε την αποφύλλωση μόνο της δυτικής πλευράς, γιατί ο ήλιος το απόγευμα είναι πιο δυνατός και καίει περισσότερο.

Επίσης, είναι σημαντικό να προσέξουμε και να απαλείψουμε μόνο τα απαραίτητα φύλλα, δηλαδή τα φύλλα που κρύβουν τα σταφύλια, και όχι και όλα τα άλλα γιατί μπορεί να έχουμε καθυστέρηση της ωρίμανσης. 

Πειραματική αποφύλλωση σε Pinot Noir 

(από την πτυχιακή εργασία του Σωτηρίου Παναγιώτη)

Το Pinot Noir είναι ερυθρή ποικιλία, η κυρίως χρησιμοποιούμενη στην Βουργουνδία. Τα σταφύλια της είναι μικρά, κυλινδρικά και αρκετά συμπαγή, πράγμα που την κάνει αρκετά ευαίσθητη στο Βοτρύτη.  Είναι μία ποικιλία φτωχή σε πολυφαινόλες, άρα σε χρώμα και σε τανίνες.

Η πειραματική αυτή αποφύλλωση έλαβε χώρα σε 2 αμπελοτεμάχια, το καλοκαίρι του 2014, με 5 διαφορετικούς τρόπους αποφύλλωσης για το κάθε ένα.

Οι τρόποι είναι:

•         Μάρτυρας : Χωρίς αποφύλλωση
•     Τρόπος 1 : Αποφύλλωση στην μία πλευρά (ανατολική) στο φαινολογικό στάδιο Ράγες 2-3mm
•         Τρόπος 2 : Αποφύλλωση και στις δύο πλευρές στο φαινολογικό στάδιο Ράγες 2-3mm
•     Τρόπος 3 : Αποφύλλωση στην μία πλευρά (ανατολική) στο φαινολογικό στάδιο πλήρης σχηματισμός των ραγών (κλείσιμο του σταφυλιού)
•     Τρόπος 4 : Αποφύλλωση και στις δύο πλευρές στο φαινολογικό στάδιο πλήρης σχηματισμός των ραγών (κλείσιμο του σταφυλιού)

Αποφύλλωση 2 πλευρών, Στάδιο γέννεση 

Αποφύλλωση μίας πλευράς, Στάδιο πλήρης σχηματισμός ραγών

Παρακάτω θα δείτε τα αναλυτικά χαρακτηριστικά του μούστου για κάθε αμπελοτεμάχιο :

Αμπέλι 1
	Μάρτυρας	Τρόπος 1	Τρόπος 2	Τρόπος 3	Τρόπος 4
Σάκχαρα (g/l)	195	193	193	193	192
Ολική Οξύτητα (εκφρασμένη σε θειικό οξύ H2SO4 )	6,75	6,5	6,35	6,3	6,05
pH	3,21	3,2	3,2	3,21	3,26
Τρυγικό Οξύ (g/l)	5,5	5,5	5,5	5,4	5,5
Μηλικό Οξύ (g/l)	5,9	5,5	5,2	5,4	5,4
Ολικές Ανθοκυάνες (mg/l)	284	353	370	389	442
Δ. Φ. Ο.	28	34	31	32	35

Στο αμπέλι αυτό, βλέπουμε  ότι όσον αφορά το τρυγικό οξύ μένει ίδιο για όλους τους τρόπους. Το θειικό οξύ μειώνετε αλλά αυτή η μείωση δεν είναι μεγάλη. Το μηλικό οξύ επίσης μειώνετε, αλλά δεν φτάνει στα επιθυμητά στάδια (υπολογίζουμε ότι για ένα κόκκινο κρασί η επιθυμητή περιεκτικότητα σε μηλικό οξύ είναι το ½ του τρυγικού οξέως).

Παρόλες αυτές τις μειώσεις των οξέων, το pH αλλάζει ελάχιστα, που σημαίνει ότι η αποφύλλωση δεν έχει συνέπειες στην οξύτητα του κρασιού.

Όσον αφορά τις ανθοκυάνες, βλέπουμε ότι φτάνουμε σε μία αρκετά μεγάλη αύξηση που αγγίζει το +55% στον 4^ο τρόπο, σε σχέση με το μάρτυρα που δεν έχει αποφυλλωθεί. Όσο, λοιπόν, πάμε προς το στάδιο του κλεισίματος του σταφυλιού, τόσο  το ποσοστό αυτό ανεβαίνει.

Αμπέλι 2
	Μάρτυρας	Τρόπος 1	Τρόπος 2	Τρόπος 3	Τρόπος 4
Σάκχαρα (g/l)	199	201	207	204	204
Ολική Οξύτητα (εκφρασμένη σε θειικό οξύ H2SO4 )	8,1	7,85	7,8	7,5	7,15
pH	3,04	3,08	3,05	3,03	3,06
Τρυγικό Οξύ (g/l)	5,7	5,9	6	6	5,8
Μηλικό Οξύ (g/l)	6,8	6,5	6,1	5,8	5,4
Ολικές Ανθοκυάνες (mg/l)	320	362	449	421	470
Δ. Φ. Ο.	28	34	38	35	37

Στο αμπέλι αυτό έχουμε τις ίδιες επιδράσεις όπως και στο πρώτο. Το μόνο που αλλάζει είναι τα νούμερα.

Άλλη μία μέτρηση που έγινε είναι το ποσοστό προσβολής του Βοτρύτη. Το πρόβλημα όμως είναι  ότι αυτή η χρονιά δεν ήταν η κατάλληλη για τέτοιου είδους έρευνες μιας και ο μύκητας του Βοτρύτη δεν βρήκε ευνοϊκές συνθήκες. Παρόλα αυτά τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά.

Αμπέλι 1
Botrytis Cinerea	Μάρτυρας	Τρόπος 1	Τρόπος 2	Τρόπος 3	Τρόπος 4
Ποσοστό χτυπήματος %	7.5%	>0.5%	>0.5%	>0.5%	>0.5%

Αμπέλι 2
Botrytis Cinerea	Μάρτυρας	Τρόπος 1	Τρόπος 2	Τρόπος 3	Τρόπος 4
Ποσοστό χτυπήματος %	4.5%	>0.5%	>0.5%	>0.5%	>0.5%

Βλέπουμε λοιπόν ότι η επίδραση της αποφύλλωσης στο ποσοστό προσβολής του Βοτρύτη είναι ξεκάθαρη. Δυστυχώς δεν μπορούμε να δούμε ποιο στάδιο έχει τα καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με τον Βοτρύτη.

Κατά την άποψή μου, λοιπόν, για την χρονιά του 2014 που είχε ένα ήπιο καλοκαίρι, η καλύτερη στιγμή αποφύλλωσης ήταν ο Τρόπος 4, δηλαδή αποφύλλωση και στις δύο πλευρές στο φαινολογικό στάδιο πλήρης σχηματισμός των ραγών (κλείσιμο του σταφυλιού). Ίσως σε ένα πολύ ζεστό καλοκαίρι να έχουμε καψίματα ραγών εαν αποφυλλώσουμε αυτή την στιγμή.

Ύστερα από δοκιμή που έλαβε χώρα στο Κτήμα Σωτηρίου, για την χρονιά του 2015, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα καψίματα των σταφυλιών ήταν πολύ σοβαρά οπότε και δεν άξιζε να γίνει αποφύλλωση. Πρέπει να σημειωθεί ότι η χρονιά αυτή ήταν πάρα πολύ ζεστή και η θερμοκρασίες ανέβηκαν αρκετά ψηλά. Θα συνεχιστούν δοκιμές και τα επόμενα χρόνια ώστε να έχουμε μια πλήρη εικόνα.

Β. & Π. Σωτηρίου